p3

هنرمندانِ دوره ی پیش از تاریخ غالبا در قالبِ نقوش حیوانات، تصورات خود را خلق می کردند. دردیدگاه آنان این نقشمایه ها نمادی از خدایان، سلطنت و یا عناصری از کائنات هستند که با بهره مندی از نیروی "مانایی"
در جهانِ طبیعت ،سرنوشتِ اقوام و حوادث روزگار، قدرت نفوذ و تاثیر دارند. در این دوران حیوانات به عنوان "توتَم" مورد پرسش قرار می گرفتند و باز نمایِ حسِّ التیام و برتری جویی انسانِ ضعیف و در معرض خطر است. هنرمندِ باستان نقش و ارزش های اسطوره ایِ متناظر با توتمِ مورد نظر را در قالب های نامتعارف تصویر نموده است.
غالب ترین نقشِ حیوانِ توتمی در ایران باستان بُز کوهی بوده است.

النوعِ نیروی حیات است . خالقِ نیرویِ طبیعت و نگهبان درختِ زندگی . نمادی از ماه ، سرچشمه ی نزول باران ، ازدیادِ محصول، توالد و باروی بوده است.
نماد بزکوهی بر سفالینه های جامانده از این دوران مانند ظروف، مُبَیّن این معنی ست که ظرفِ مزبور از نعمت و محصول لبریز باد...
بزکوهی همچنین نمادی حیوانی از "گیل گَمِش" شاه-خدایِ سومری ست واز میان ایزدان تجسمی از"ورثرغنه" یا بهرام ، ایزدِ جنگاوری و پیروزی به شمار می رود.
مردم باستان بر این عقیده بوده اند که بز کوهی مظهر فرشته ای ست که پروردگار به جهت ادامه ی حیاتِ انسانها به زمینش فرستاده است . از آن دوران اشیایی مفرغی و طلایی یافت شده است که نقش بزی بالدار و پرنده وار دارند که این خود حاکی از ماهیت فرشته گونیِ بز در باور های رایج آن زمانه است .این خصلت پروازِ بز به داستان کهنِ مَشی و مشیانه ارجاع دارد.در نسخه ی ایرانیِ اسطوره ی آفرینش و آغازش از نطفه ی کیومرث، و در پی اش رویشِ گیاهِ ریواس با دو ساقه و سپس صورت انسانگونه یافتن هر کدام و پذیرش روحِ انسانی و آغاز آفرینش انسان باحضور شخصیت های نمادینِ نر و ماده ی ازلی ، مشی و مشیانه ... و رشد و بالندگی این هر دو به واسطه ی تغذیه از شیرِ بزِ سفید کوهی و ادامه ی حیات بر زمین و ...

تصویر بزکوهی در هنر ایران، از دیرباز نقش بسیار مهمی داشته و نگاره های آن از دوره های پیش از تاریخ در نقوش غارها، سنگ های حجاری شده، ظروف سفالی و زیورآلات فلزی بسیار دیده شده است. این نقش بر روی برخی آثار باستانی، حامل ارزش ها و نشانه هایی است که بر اساس باورها و اعتقادات بشر کهن، در چارچوب این آثار نمود یافته اند. یکی از این آثار، سنگ نگاره ها هستند. بهترین نمونه های تصویر بز در نقش کَنده های روی سنگ را می توان در نگاره های سربیشه و اورامان مشاهده کرد.
نقوش در این دو محوطه ی باستانی براساس نوع موضوعات به چهار گروه تقسیم شده است که شاملِ بزهای کوهی در چرا، بزکوهی همراه با نقوش انسانی در شکارگاه، نقش بز همراه با نقوش نمادین و نقش بزهای کوهی همراه با حیوانات و نقوشی نامعلوم می شود. نتایج تحقیقات نشانه شناسی روشن می کند که این نقش در هر دو حوزه ی فرهنگی طی قرونی متوالی متبادر کننده ی نیروی زندگی و باروری بوده و نگهبان درخت زندگی به شمار می رفته است. در نهایت نَقرِ نگاره ی بز کوهی در هر دو محوطه، دو دلیل مذهبی و غیرمذهبی دارد که پیوند مستقیمی با معاش، اقلیم، آداب و رسوم و باورهای گذشته ی آن مردمی دارد که کوچ نشین بودند و کوچ نشینی را محور اصلی زندگی می دانستند.


هنرمند: فريش البرزكوه

2019-83
Proshot design 2019-83