p2

حیوانات شاخدار در ابتدا به لحاظ شباهت ظاهری شاخ با هلال ماه، از نمادهای ماه محسوب
میشدند. بزکوهی جام سفالی شوش با شاخهایی بزرگتر از اندازۀ معمول و درست شبیه هلال
ماه ترسیم شده است. نحوە ی طراحی شاخها نشان از اهمیت اصلی نقشِ
آنها داشته است که به حد مبالغه آمیزی بزرگ نشان داده شده اند. در جام شوش، دو شاخ تقریبا
به هم رسیده و به صورت نیمرخ طراحی شده اند. از دیگر دلایل اهمیت نقش بز برای مردمان چهارهزاره پیش از میلاد این است
که این حیوانِ پر زور از دیرباز مرکز قدرت به شمار میرفته و همواره حیوان جلودار رمه بوده
است. به همین سبب با انسان مأنوس و برای او مهم بهشمار میرفته است. نقش بز گاه بر سفالینه های
باستان نقش خدایی را نیز نمایندگی می کرده است. در این موارد بدن جانور همچون دو مثلث طراحی شده است.

بز کوهی: درشوش و عیلامِ باستان، بُزِ کوهی نمادی از کامیابی و نیز خدای زندگانی گیاهی است. آنان معتقد بودند که میان بزکوهی با شاخهای خمیده اش و
ماه، پیوندی وجود دارد و شاخهای قوسی شکل بزکوهی می تواند باعث بارش باران شود؛ بنابراین
هرجا بز کوهی دیده شود نشان از آب و گیاه میدهد.

درخت آسوریک از مشهورترین آثار مکتوبِ باز مانده ی ایران باستان است که به زبان
پهلوی اشکانی تالیف شده و شرح مناظره ی حیوان بز و درخت نخل است. در تحلیل این منظومه ی
کهن، گروهی از محققان ادبیات فارسی نخل را نماد جامعه کشاورزی و بز را نماد جامعه شهری دانسته اند. .

اما دکتر احمد تفضلي در کتاب تاريخ ادبيات ايران پيش از اسلام در مورد معنی این داستان می نويسد: "سرانجام در مناظره ی رو در رو
این بز است که پيروز ميشود..." و بز نماینده ی دین پدری ست... که در برابر نخل مواهب برتر خود را بر می شمارد و برمی کشد.
در واقع اين مفاخره، نشان دهنده ی عرض اندام ميان دو
جامعه ی دينی مختلف است، يعنی گفتگویی ست میانِ بز نماينده ی دين زردشتی و نخل نماينده ی ادیانِ
آشوری و بابلی،
که دردل باورهای آنها، آيين پرستشِ درخت نخل جایگاهی ویژه دارد.
همچنین در دوران بعدی نیز این نمادها جایگاه مقدس خود را در قالب کاربردهای بَصری شان حفظ کردند و از جمله آرایه های ماندگار بر سنگ و سفال شدند.


هنرمند : فريش البرزكوه

2019-79
Proshot design 2019 zivar